تبیین اصول معماری مسکن هوشمند با هدف کاهش بهرهگیری از انرژیهای تجدید ناپذیر در جهت حفظ محیطزیست
صفحه 7-22
امیرحسین شیردل، جمال الدین مهدی نژاد
چکیده در دهههای اخیر، افزایش جمعیت کره زمین، گسترش شهرنشینی و توسعه صنعتی، بهرهبرداری غیراصولی و بیحد از منابع طبیعی بهشدت بر محیطزیست تأثیر گذاشته و منجر به بروز آسیبهای جدی زیستمحیطی شده است که تهدیدی جدی برای حیات آینده بشر و اکوسیستمهای طبیعی به شمار میروند. این وضعیت نشاندهنده ضرورت تغییر در رویکرد و نگرشها در معماری و لزوم حرکت بهسوی پایداری شده است. با افزایش چالشهای زیستمحیطی و نیاز به بهینهسازی مصرف منابع، ساختمانهای مسکونی هوشمند بهعنوان یک عاملی مهم برای ارتقاء معماری پایدار و حفظ محیطزیست مطرح شده است. این مقاله به بررسی راهکارهای نوین، جهت دستیابی به ساختمانهای مسکونی هوشمند میپردازد که میتواند به کاهش مصرف انرژی، بهینهسازی منابع طبیعی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان منجر شود. ازاینرو این پژوهش که از نوع کیفی است، با بهرهگیری از روش توصیفی-تحلیلی و مطالعات کتابخانهای بهصورت هدفمند و همچنین جستوجوی منابع موجود در این حوزه اعم از مقالات، کتب و غیره نتایج مهمی حاصل گردیده است. نتایج پژوهش گویای آن است امروزه ساختمانهای هوشمند، در رسیدن به معماری و توسعه پایدار و در نتیجه حفظ محیطزیست نقش مؤثری را ایفا میکنند، ازاینرو، روشهایی همچون بهرهگیری از سیستمهای اتوماسیون خانگی، پیادهسازی فناوری اینترنت اشیاء (IOT)، استفاده از انرژیهای تجدید پذیر، طراحی فضاهای سبز و باغهای عمودی، توسعه مصالح ساختمانی پایدار، مدیریت هوشمند آب بهعنوان برجستهترین و مهمترین عوامل که در این حوزه مؤثر میباشند، پیشنهاد
خوانش تحولات تاریخی جداره شمالی خیابان طالقانی (از میدان فلسطین تا تقاطع سپهبد قرنی)
صفحه 23-41
مرضیه اختری، علی عسگری
چکیده خیابان طالقانی تهران، یکی از محورهای مهم شهری، به دلیل موقعیت مکانی و نقش تاریخی خود، شاهد تغییرات معماری و اجتماعی متعددی بوده است. این خیابان بهعنوان فضایی اداری و دولتی، از سبکهای رایج و سیاستگذاریهای کلان حکومتی در زمان شکلگیری تأثیرپذیر بوده است. بررسی تحولات نمای ساختمانهای این خیابان، فرصتی برای تحلیل چگونگی تأثیرگذاری عوامل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بر شکلگیری هویت معماری شهری در طول سده گذشته فراهم میکند. هدف این پژوهش، بازخوانی تحولات جداره شمالی خیابان طالقانی با تأکید بر ساختمانهای اداری و دولتی، از میدان فلسطین تا تقاطع سپهبد قرنی و تحلیل تأثیر عوامل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بر نمای این ساختمانها در سه دوره تاریخی است. پژوهش حاضر تلاش دارد تا علاوه بر شناسایی سبکهای معماری رایج در هر دوره، ارتباط میان معماری و سیاستگذاریهای حکومتی را نیز بررسی کند. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از مطالعات تاریخی و مشاهده میدانی انجام شده است. در این راستا، 8 ساختمان شاخص در جداره شمالی خیابان طالقانی بهعنوان نمونه انتخاب و ویژگیهای نمای آنها با تأکید بر تأثیرات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تحلیل شدهاند. همچنین، دادههای بهدستآمده از منابع کتابخانهای و اسناد تاریخی، با نتایج مشاهدههای میدانی تلفیق گردیدند. نتایج تحقیق نشان میدهد که در دوره پهلوی اول، سیاستهای ملیگرایانه منجر به ایجاد نماهایی با تأکید بر خطوط افقی و استفاده از مصالح بومی شده است. در دوره پهلوی دوم، تأثیرات غربگرایانه و شرایط اقتصادی مناسب، به طراحی نماهایی با سبک بینالملل و استفاده از فناوریهای مدرن انجامید. در سالهای پس از انقلاب اسلامی، سیاستهای ایدئولوژیک و شرایط اقتصادی دشوار، نماهایی سادهتر با تأکید بر مصالح بومی و کارکردگرایی را شکل داده است. یافتههای پژوهش نشاندهنده آن است که نمای ساختمانها در خیابان طالقانی نهتنها بیانگر تحولات معماری هستند، بلکه بهعنوان رسانهای برای بازتاب سیاستهای حکومتی و تغییرات اجتماعی و اقتصادی هر دوره عمل کردهاند.
بررسی تیپولوژی انواع پنجرهها و شیشههای هوشمند برای مصرف بهینه انرژی یک ساختمان اداری در اقلیم سرد
صفحه 43-56
ماهرخ قلی زاده، محمدمهدی مولایی، مرتضی ملکی
چکیده مصرف انرژی در دهههای گذشته به سرعت افزایش یافته است، پس از بحران انرژی در دهه 70 و افزایش قیمت نفت خام و انرژی توجه به صرفهجویی در مصرف انرژی توسعه یافته است. تمامی ساختمانها ازجمله ساختمانهای اداری باعث مصرف انرژی بسیاری در کل جهان هستند و عملکرد انرژی ساختمان یکی از معیارهای اساسی است که باید در تصمیمگیریهای اولیه لحاظ شود. انتقال گرما و هدر رفت انرژی از طریق بازشوها و پنجرهها در تمامی اقلیمها ازجمله اقلیم سرد که جزو ضعیفترین نقاط در ساختمان از لحاظ از دست رفتن انرژی در پوشش حرارتی ساختمان محسوب میشود. ازآنجاییکه طراحی متناسب بازشوها از نظر نوع آنها راهکاری متناسب جهت حفظ انرژی داخل ساختمان است در این تحقیق (این مقاله یک مقاله گزارشی کوتاه است)، برخی از پیکربندیهای پنجرهها معرفی شدهاند تا اتلاف انرژی کمتری در ساختمانها داشته باشیم. شناخت انواع بازشوها از نظر هندسه بازشوها، تعداد جدارههای شیشه مثل پنجرههای تک جداره-دو جداره-سه جداره، جنس شیشهها مثل شیشههای بازتابی - شیشههای کنترل کننده انرژی و انواع شیشههای هوشمند، پروفیلهای مختلف بازشو و گازهای میانی استفاده شده پنجرهها برای بهینهسازی بازشوها از نظر تعداد جدارهها در جبهههای مختلف ساختمان در یک ساختمان اداری در اقلیم سرد در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته است. در انتهای این تحقیق بهترین نوع پنجره برای یک اقلیم سرد و با توجه به مهم بودن انرژی تابشی خورشید در این اقلیم معرفی شده است.
شناخت و ارزیابی عوامل مضر حاشیهنشینی و تأثیرات آن بر محرومیت کودکان از فضاهای کودک محور (نمونه موردی: شهر سنندج)
صفحه 57-75
صلاح الدین مولانایی، مبین قادری، صبا کسانی، مهدی خسروی
چکیده حاشیهنشینی یکی از مسائل مهم در حیطه شهرسازی و معماری است و باید به نکات مهم تأثیرگذاری بر ساکنین و پیامدهای آن توجه ویژه داشت؛ نکاتی همچون کمبود فضاهای آمورشی و پرورشی مانند فضاهای کودک محور، مسائل امنیتی، فشارهای معیشتی و تربیتی میتواند پیامدهای بسیاری بر روی ساکنین خود بگذارد اما بزرگترین و حساسترین قربانیان آسیبهای اجتماعی کودکان هستند. در این راستا، محرومیت کودکان از فضاهای کودک محور باعث تخلیه انرژی کودکان در محیطهای نامناسب میشود که همین امر زیانهای مالی، جسمی، روحی و حتی جانی را میتواند به همراه داشته باشد. این پژوهش به شناسایی و بررسی عوامل تأثیرگذار بر شرایط نامناسب کودکان حاشیهنشین و کنکاش بر دلایل محرومیت کودکان از نبود یا کمبود فضاهای کودک محور و اثرات مخربی که بر کودکان در حال و آینده میگذارد، همچنین ارائه راهکارهایی برای بهبود این وضعیت میپردازد. پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی است و دادهها از طریق جمعآوری اسنادی و کتابخانهای اکتساب شدهاند، سپس با استفاده از تجارب سایر اساتید و محققین، با ذکر نمونهها و مقالات کار شده در زمینههای تخصصی متنوع، بررسی میدانی ازجمله بازدید، مصاحبه با ساکنین و پرسشنامه انجام شده است و در نهایت تحلیل و نتیجهگیری نویسندگان، صورت گرفته است. حاشیهنشینی اغلب همراه با تقابل فرهنگهای متفاوت و نامتجانس همراه است، این امر موجب بروز آسیبهایی ازجمله، افزایش جرم و جنایت و فروش مواد مخدر و کار کودکان، تهدید سلامت روانی ساکنان و بهویژه کودکان، توزیع نابرابر و نامتوازن امکانات رفاهی، بهداشتی، آموزشی و همچنین عدم کیفیت فضاهای باز شهری مانند پارک، فضای بازی کودکان است که با بررسی این عوامل در محلات (نایسر، اسلامآباد و فرجه)، کمیت و کیفیت آنها تعیینشده و به ارائه راهکار جهت رفع این عوامل پرداخته شده است.
بررسی عملکرد بیونیکی موریانه و مورچه، در جهت بهینهسازی تهویه و انرژی
صفحه 77-94
سارا حبیبی، سولماز حبیبی، کاوه شکوهی دهکردی
چکیده انسانها برای رسیدن به تعامل با طبیعت، باید انرژی و منابع طبیعی را حفظ کنند و در مصرف آنها صرفهجویی نمایند، هدف اصلی این پژوهش، بررسی عملکرد بیونیکی موریانه و مورچه، در جهت بهینهسازی تهویه و انرژی است و اهداف فرعی، بررسی لانه موریانه و مورچه و روشهای عملکردی آنها برای ایجاد تهویه طبیعی و نیز، بررسی لانه موریانه و مورچه و روشهای عملکردی آنها برای حفظ انرژی است، به نظر میرسد با استفاده از دستاوردهای مطالعه ساختارهای موجود در لانه موریانه و مورچه و با توجه به اینکه این حشرات اجتماعی پیچیده-ترین لانههای زیرزمینی را با عمق زیاد با سیستم شبکهای میسازند و در تمام نقاط لانه، دمای مناسب و ثابتی را با گردش هوای خوب و رطوبت نسبی، بهطور غریزی حفظ میکنند و عملکردهای بیونیکی مناسبی برای رسیدن به تهویه طبیعی و حفظ انرژی دارند، میتوانند الگوی مناسبی در جهت بهینهسازی تهویه و انرژی باشند، روش تحقیق بهطورکلی تحلیلی بوده و با بررسی لانه موریانه و مورچه و الگوهای عملکردی آنها و تلفیق تمام یافتهها، میتوان به هدف والای حفظ و بقای انرژی دست یافت، با گردآوری اطلاعات کتابخانهای و اینترنتی و با استفاده از کتابها و مقالات ترجمه شده معتبر و با بررسی عملکردهای، لانه موریانه و مورچه، در جهت تهویه طبیعی، با جمعبندی و ارزیابی یافتهها، میتوان نتایج مطلوبی در جهت بهینهسازی تهویه و انرژی در معماری به دست آورد، نتایج حاصل از این پژوهش، برای رسیدن به هدف والای تعامل و یکپارچگی با طبیعت و رسیدن به ایدههای بیونیکی با رویکرد بهینهسازی تهویه و انرژی، با بررسی عملکردهای مورچه و موریانه در لانهسازی در جهت حفظ انرژی و بهینهسازی تهویه و الگوبرداری از قوانین عملکردی آنها است.
تحلیل فرهنگ مصرفی و جذابیتهای مدرن: عوامل مؤثر بر پرسهزنی زنان در محیطهای تجاری
صفحه 95-107
علیرضا پهلوان، کیوان احزن، مهدی فلاحی
چکیده رفتار پرسهزنی زنان در محیطهای تجاری، بهعنوان یک پدیده اجتماعی-فرهنگی، تحت تأثیر عوامل متعددی ازجمله فرهنگ مصرفی، جذابیتهای مدرن، امنیت روانی و تعاملات اجتماعی قرار دارد. فضاهای تجاری مدرن، به دلیل طراحیهای معمارانه خلاقانه و محیطهای امن، بستری برای تعاملات اجتماعی و بازتعریف هویت اجتماعی زنان فراهم میکنند. بااینحال، نقش عوامل ساختاری و روانی در این رفتار کمتر مورد تحلیل جامع قرار گرفته است. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر فرهنگ مصرفی و جذابیتهای مدرن بر رفتار پرسهزنی زنان در محیطهای تجاری انجام شده است. بهمنظور دستیابی به این هدف، سؤالاتی نظیر «کدام عوامل بیشترین تأثیر را بر رفتار پرسهزنی زنان دارند؟» و «نقش امنیت روانی و عدالت جنسیتی در تقویت تجربه زنان در این فضاها چیست؟» مورد بررسی قرار گرفتند. در این مطالعه، از روش تحقیق ترکیبی تودرتو استفاده شد. ابتدا مرور نظاممند منابع دستاول برای شناسایی متغیرها انجام شد. سپس، تکنیک دلفی به کار گرفته شد تا مؤلفههای کلیدی مرتبط با فرهنگ مصرفی و جذابیتهای مدرن استخراج و تدقیق شوند. در نهایت، دادههای کمی از طریق پرسشنامهای مبتنی بر طیف لیکرت جمعآوری و با استفاده از آزمونهای همبستگی اسپیرمن و رگرسیون چندمتغیره تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان داد که امنیت روانی و جذابیتهای مدرن، بهترتیب با ضرایب همبستگی 865/0 و 821/0، بیشترین تأثیر را در رفتار پرسهزنی زنان دارند. در مقابل، متغیر معنوی-فرهنگی کمترین تأثیر را بر این رفتار نشان داد. همچنین، عدالت جنسیتی با کاهش نابرابریها و تقویت دسترسی برابر، عاملی مهم در افزایش مشارکت زنان در این محیطها شناخته شد. یافتهها بیانگر آن است که طراحی محیطهای تجاری باید بر تقویت ابعاد امنیت، جذابیتهای بصری و تعاملات اجتماعی متمرکز باشد تا تجربهای مطلوب برای زنان فراهم شود.