تأثیر هندسه و سطح نورگیر بر ویژگی‌های نور روز اتاق در معماری مسکونی دوره قاجار (نمونه موردی خانه‌های سنتی واقع در محله عودلاجان شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 استاد، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده
باوجود تخمین‌های مختلفی که در خصوص راهبردهای مؤثر در ایجاد روشنایی طبیعی و آسایش بصری در پیکره‌ی خانه‌های سنتی ایران بیان گردیده، ارزیابی کمی دقیق بر میزان کارایی و کیفیت آن، مشخص نشده است. در معماری دوره قاجار جهت استفاده حداکثری از نور طبیعی روز چه راهبردهایی به کار گرفته می‌شده و این مهم تا چه میزان در بناهای مسکونی سنتی شهر تهران به‌واسطه نوسان شدت تابش و امکان بروز خیرگی موردتوجه بوده است؟ این پژوهش سعی دارد تا به تدقیق و شناسایی راهبردهای مؤثر بر میزان مطلوبیت بهره‌مندی از نور طبیعی روز و آسایش بصری در خانه‌های سنتی دوره قاجار در محله عودلاجان شهر تهران بپردازد. نوشتار حاضر از پارادایم کمی و راهبرد شبیه‌سازی برخوردار بوده که برای محاسبات خود، از نرم‌افزار راینوسروس و مبتنی بر شواهد برگرفته از خوانش کالبدی ساختار فضایی خانه‌های سنتی شهر تهران در دوره قاجار به‌صورت نمونه‌گیری غیر تصادفی استفاده نموده است. نتایج به دست آمده نشان داد که آتونومی نور روز فضایی در اکثریت اتاق‌های تحت بررسی در سطح قابل قبولی (بیش از 50٪) بوده و بنابراین این اتاق‌ها به‌خوبی توسط نور طبیعی روشن شده‌اند. علاوه بر این، مقایسه داده‌های این تحلیل‌ها نشان می‌دهد که نسبت به‌کاررفته در سطح نورگیرها در حدود 19.20% مساحت کف اتاق و جهت غالب نورگیری از جبهه جنوبی بوده است. همچنین، تمام اتاق‌ها ازلحاظ احتمال بروز خیرگی در سطح قابل‌قبول ذکر شده در استانداردهای نورپردازی قرار می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Effect of Geometry and Light-receiving Surface on the Daylight Characteristics of the Room in Residential Architecture of Qajar Period (Case Study of Traditional Houses Located in Oudlajan Neighborhood of Tehran)

نویسندگان English

Ali Hashemi 1
Mohammadreza Bamanian 2
1 PhD student in Architecture, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

The problem Statement: Despite various estimates that have been made about the effective strategies in creating natural light and visual comfort in the structure of traditional Iranian houses, a precise quantitative evaluation of their efficiency and quality has not been determined. Main question: What strategies were used in Qajar architecture to make the most use of natural daylight and how much was this important in traditional residential buildings of Tehran city due to the fluctuation of radiation intensity and the possibility of glare? Objective: This research aims to investigate and identify the effective strategies on the desirability of benefiting from natural daylight and visual comfort in traditional houses of Qajar period in Oudlajan neighborhood of Tehran. Research method: The present paper is based on a quantitative paradigm and a simulation strategy that uses Rhino software and evidence derived from reading the physical structure of traditional houses of Tehran city in Qajar period by non-random sampling for its calculations. Conclusion: The results showed that the daylight autonomy of the space in the majority of the rooms under study was at an acceptable level (more than 50%) and therefore these rooms were well lit by natural light. In addition, the comparison of the data of these analyses shows that the ratio used in the light-receiving surfaces was about 19.20% of the floor area of the room and the dominant direction of the light-receiving was from the south front. Also, all the rooms are in the acceptable level of glare probability mentioned in the lighting standards.

کلیدواژه‌ها English

Qajar architecture
Oudlajan neighborhood of Tehran
lighting simulation
natural daylight
visual comfort
1.    حق‌شناس، م.، بمانیان، م. ر.، و قیابکلو، ز. (1395). تحلیل معیارهای تابش عبوری از مجموعه شیشه‌های رنگی ارسی‌های دوره‌ی صفوی. علوم و فناوری رنگ، 10(1)، 55-64.
2.    سلطان‌زاده، ح. (1375). پنجره‌های قدیمى تهران. دفتر پژوهش‌های فرهنگى. تهران.
3.    سلیمانى، م.، و مندگارى، ک. (1395). زیبایی‌شناسی خانه سنتى ایرانى: بازشناسى مؤلفه‌های زیبایى بر اساس تئورى برخاسته از زمینه (نمونه پژوهى: شهر یزد). هویت شهر، 10(28)، 67-78.
4.    طاهباز، م.، جلیلیان، ش.، موسوى، ف.، و کاظم‌زاده، م. (1394). تأثیر طراحى معمارى در بازى نور طبیعى در خانه‌های سنتى ایران. معماری و شهرسازی، 8(15)، 71-81.
5.    طاهباز، م.، جلیلیان، ش.، موسوی، ف.، و کاظم‌زاده، م. (1392). نورپردازی طبیعی در خانه‌های سنتی کاشان، نمونۀ موردی: خانۀ عامری‌ها. مطالعات معماری ایران، 2(4)، 87-108.
6.    کاظم‌زاده، م.، و طاهباز، م. (1392). اندازه‌گیری و بررسی شرایط نور روز در خانه‌های قدیمی کرمان. نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 18(2)، 17-26.
7.    مدهوشیان‌نژاد، م.ف و عسکری الموتی، ح. (1395). تمایزهای کیفی و کمی در سیر تحول ارسی‌های قاجاری تبریز. هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، 21(4)، 77-84.
8.    موسوی، ف.، محمودی زرندی، م.، و طاهباز، م. (1399). تأثیر هندسه و سطح نورگیر پنجره‌های اتاق‌های زمستان نشین بر عمق نفوذ نور روز (مطالعه موردى: خانه‌های سنتى یزد). هویت شهر، 12(4)، 5-18.
9.    Andersen, M., Mardaljevic, J., & Lockley, S. W. (2012). A framework for predicting the non-visual effects of daylight–Part I: photobiology-based model. Lighting research & technology, 44(1), 37-53.‏
10.    Beemer, C. J., Stearns-Yoder, K. A., Schuldt, S. J., Kinney, K. A., Lowry, C. A., Postolache, T. T., ... & Hoisington, A. J. (2021). A brief review on the mental health for select elements of the built environment. Indoor and Built Environment, 30(2), 152-165.‏
11.    Faghihi, P., Quintas, F., & Almeida, T. (2017). Architectural glass in the 18th to 20th centuries in Iran. Glass science in art conservation 2017, 43-45.
12.    Gorji Mahlabani, Y., & Mofrad Boushehri, A. (2017). The analysis of daylight factor and illumination in Iranian traditional architecture, Case Studies: Qajar era houses, Qazvin, Iran. Armanshahr Architecture & Urban Development, 10(18), 35-45.‏
13.    Hosseini, S. N., Hosseini, S. M., & HeiraniPour, M. (2020). The role of Orosi’s Islamic geometric patterns in the building facade design for improving occupants’ daylight performance. Journal of Daylighting, 7(2), 201-221.‏
14.    Javani, A., Javani, Z., & Moshkforoush, M. R. (2010). Studying Relationship between Application of Light and Iranian Pattern of Thought (the Iranians ideology).‏
15.    M. Tahbaz, F. Mousavi, and S. Jalilian, Door Wndow Daylighting Evaluation in Traditional Houses of Iran, In International Conference of CISBAT 1 (2013), Switzerland
16.    Reinhart, C. (2019). Daylight performance predictions. In Building performance simulation for design and operation (pp. 221-269). Routledge.
17.    Reinhart, C. M., Reinhart, V., & Rogoff, K. (2015). Dealing with debt. Journal of International Economics, 96, S43-S55.‏
18.    Tahbaz, M., & Moosavi, F. (2009, September). Daylighting methods in iranian traditional architecture (green lighting). In International Conference, EPFL Lausanne, Switzerland (pp. 273-278).‏
19.    Tahbaz, M., Mousavi, F., & Jalilian, S. (2011). Assessment of Iranian Traditional Door-Windows A Proposal to Improve Daylighting System in Classrooms. Fine Arts Journal, 8.‏
20.    Wang, S., Yi, Y. K., & Liu, N. (2021). Multi-objective optimization (MOO) for high-rise residential buildings’ layout centered on daylight, visual, and outdoor thermal metrics in China. Building and Environment, 205, 108263.‏

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 11 تیر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 11 تیر 1404
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1402