بررسی پیکربندى ساختار فضایی کاروانسرای شاه عباسی در کرج به روش نحو فضا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد معماری، مؤسسه غیرانتفاعی رسام، کرج، ایران.

2 استادیار گروه معماری، مؤسسه آموزش عالی رسام، کرج، ایران (نویسنده مسئول).

چکیده
چیدمان فضا مجموعه‌ای از روش‌ها و تئوری‌هایی است که به مطالعه چگونگی اثر متقابل ساختار پیکربندی فضا و سازمان و رفتارهای اجتماعی می‌پردازد. بررسی چیدمان فضایی یکی از راهکارهای اساسی ارزیابی کاربری‌‌های هر بنایی است. این موضوع به‌‌ویژه در بناهای تاریخی نمود خاصی می‌‌یابد زیرا تکنیک چیدمان فضا و ترسیم نمودار‌‌های توجیهی، امکان تحلیل روابط فضایی بناهای معماری را میسر می‌سازد. کاروانسرای شاه عباسی از تاریخچه چند قرنی برخوردار است که در مقاطع مختلف از کاربری‌‌های مختلف برخوردار بوده است. این مقاله به بررسی چیدمان فضایی کاروانسرای شاه‌‌عباسی کرج در دوره‌‌های زمانی صفویه و قاجاریه با استفاده از تکنیک اسپیس‌‌سینتکس یا همان چیدمان فضا می‌پردازد و باتوجه‌به تغییر کاربری کاروانسرای شاه عباسی به مدرسه در دوره قاجار به دنبال پاسخ‌دادن به این سؤال اصلی است که کاربری جدید به چه اندازه با روابط فضایی کاروانسرای شاه عباسی انطباق داشته است؟ و مزایا و معایب تغییر این کاربری چیست؟ برای پاسخ‌گویی به این سؤال ابتدا با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌‌ای و برداشت‌‌های میدانی به بررسی چیدمان فضایی کاروانسرای شاه عباسی در دو دوره صفویه و قاجار پرداخته شده است. در ادامه ترسیم نمودار‌‌های توجیهی با استفاده از تکنیک نحو فضا و تحلیل آن‌ها بر اساس عوامل گوناگون اثرگذار انجام گرفت. نتیجه تحقیق با تحلیل داده‌ها و مقایسه نمودار توجیهی با نمودارهای مدارس در دوره قاجار حاکی از آن است که چیدمان فضایی جدید کاروانسرای شاه عباسی در عصر قاجار که در نتیجه تغییر کاربری از کاروانسرا به مدرسه صورت پذیرفته بود علی‌رغم برخی معایب همچون کم‌توجهی به سلسله‌مراتب دسترسی مناسب و تهویه و تناسبات، به مقدار زیادی با روابط فضایی مدارس آن زمان انطباق دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigation of the spatial arrangement of Shah Abbasi Caravanserai in Karaj by space syntax technique

نویسندگان English

Nasrin Mokhtari 1
Elham Sfandyari fard 2
1 Master of Architecture ,Rasam Institute of Higher Education, Karaj, Iran.
2 Assistant professor, Department of Architecture, rasam Institue of higher education, Karaj, Iran (Corresponding Author).
چکیده English

Space syntax is a set of methods and theories that study how the configuration structure of space, organization, and social behaviors interact. Examining the spatial layout is one of the basic strategies for evaluating the usages of any building. This issue is especially evident in historical buildings because the technique of space syntax and drawing justification diagrams makes it possible to analyze the spatial relationships of buildings. Shah Abbasi Caravanserai has long centuries history and has had different uses in different periods. This article examines the spatial arrangement of Shah Abbasi Caravanserai, located in Karaj, in the Safavid and Qajar periods by using the space syntax technique. Also, by considering the change of Shah Abbasi Caravanserai's use to a school in the Qajar period, it seeks to answer the main question: to what extent did the new use correspond to the spatial relations of Shah Abbasi Caravanserai? What are the advantages and disadvantages of changing this user? To answer this question, first, using the descriptive-analytical method and library studies and field surveys, the spatial arrangement of Shah Abbasi Caravanserai in the Safavid and Qajar periods has been studied. Then, drawing diagrams using the space syntax technique and analyzing them based on various influential factors was done. The research result was concluded through analyzing data and comparing the justification diagrams with school diagrams in the Qajar period, indicating that the new spatial arrangement of Shah Abbasi Caravanserai in the Qajar era was done as a result of changing the use to the school. Also, despite some disadvantages because of this change, including a lack of attention to proper access hierarchy, ventilation, and proportions, it is compatible with the spatial relationships of schools of that time to a large extent.

کلیدواژه‌ها English

Historical monuments
caravanserais
traditional architecture
1-    حسینی، آ.، و ارژمند، م. (1392). مطالعة تطبیقی معماری کاروانسراهای برونشهری و شهری ناحیة اصفهان در دورة صفویه (مطالعة موردی: کاروانسراهای مهیار و مادرشاه). فصلنامه علمی–پژوهشی مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، 12، 45-57.
2-    رفیع‌فر، ج.، و لرافشان، ا. (1384). بررسی انسان‌شناختی کاروانسراهای عصر صفوی. مجله‏نامه انسان‏شناسی، 2(4)، 37-60. 
3-    ریسمانچیان, ا و بل, س. (1389). شناخت کاربردی روش چیدمان فضا در درک پیکره بندی فضایی شهرها. نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 2(43)، 49-56. 
4-    سهیلی، ج.، و رسولی، ن. (1395). مطالعه تطبیقی نحو فضای معماری کاروانسراهای دوره قاجاریه (مطالعه موردی: کاروانسرا‌های قزوین و کاشان). هویت شهر،10(26)، 47-60.
5-    معماریان، غ، (1385). سیری در مبانی نظری معماری. تهران: انتشارات سروش دانش.
6-    معماریان، غ.، فیضی، م.، کمالی پور، ح.، و موسویان، م. (1391). ترکیب شکلی و پیکره‌بندی فضایی در مسکن بومی: مقایسه تطبیقی عرصه‌بندی فضای مهمان در خانه‌های سنتی کرمان. فصلنامه مسکن و محیط روستا، 31(138)، 3-16.
7-    معماریان، غ. (1381). نحو فضای معماری. صفه، 12(35)، 75-83.
8-    ملازاده، ع.، و بارانی پسیان، و.، و خسروزاده، م. (1391). کاربرد چیدمان فضایی در خیابان ولیعصر شهر باشت. مدیریت شهری, 10(29), 81-90.
9-    هیلن براند، ر .(1377). معماری اسلامی. ترجمه اعتصام، ا. تهران: شرکت‏ پردازش و برنامه‏ریزی شهری.
10-    Brown, F. E. (1990). Comment on Chapman: some cautionary notes on the application of spatial measures to prehistoric settlements. The social archaeology of houses, 93-109.
11-    Hillier, B., & Hanson, J. (1997). The reasoning art. In The 1st International Space Syntax Symposium Proceedings.
12-    Hillier, B. (2007). Space is the machine: a configurational theory of architecture. Space Syntax.
13-    Orhun, D., Hillier, B., & Hanson, J. (1995). Spatial types in traditional Turkish houses. Environment and planning B: Planning and design, 22(4), 475-498.
دوره 1، شماره 2 - شماره پیاپی 2
زمستان 1400 شناسه مقاله:Dor:20.1001.1.28209818.1400.1.2.5.5

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 09 تیر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 09 تیر 1404
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1400