کلیدواژه‌ها = فضا
طراحی معماری

عنوان: بررسی ترجیحات فضایی دانشجویان در فضاهای آموزش عالی (نمونه موردی: دانشکده معماری)

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 02 آبان 1405

https://doi.org/10.22034/ats.2026.2095775.1072

مریم چرخچیان

چکیده با وجود پژوهش‌های متعدد درباره کیفیت فضاهای دانشگاهی، اغلب مطالعات بر فضاهای باز، شاخص‌های عملکردی یا ارزیابی‌های کلی محیط متمرکز بوده‌اند و پژوهش‌های اندکی به استخراج نظام‌مند ترجیحات فضایی دانشجویان معماری و اولویت‌بندی مؤلفه‌های طراحی بر پایه ادراک بصری آنان پرداخته‌اند. این خلأ موجب شده‌است که طراحان در تصمیم‌گیری درباره ویژگی‌های کالبدی و فضایی دانشکده‌های معماری از شواهد تجربی کافی برخوردار نباشند. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف استخراج مؤلفه‌های ترجیحات فضایی دانشجویان معماری، رتبه‌بندی این مؤلفه‌ها و ارائه چارچوبی برای طراحی فضاهای آموزشی انجام شده‌است. این پژوهش از نوع کاربردی بوده و با تلفیق رویکرد کمی و کیفی صورت گرفته‌است. در بخش کمی، بر اساس مرور ادبیات، مجموعه‌ای از تصاویر منتخب در حوزه‌های طراحی حجم و فضای داخلی، لابی، گالری، کلاس، کارگاه، کتابخانه، مبلمان، فضاهای باز و نیمه‌باز، عناصر طبیعی، فضاهای چندعملکردی، فضاهای کار گروهی و رویدادهای آموزشی تهیه و در اختیار 100 دانشجوی کارشناسی دانشکده معماری دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قرار گرفت تا تصاویر هر گروه را براساس ترجیحات خود رتبه‌بندی کنند که نتیجه آن با استفاده از آزمون فریدمن در نرم‌افزار SPSS تحلیل و رتبه‌بندی شد و جهت بررسی معناداری تفاوت میان دو گروه دانشجویان دختر و پسر از آزمون تی‌مستقل و لون و در راستای تحلیل میزان توافق پاسخ‌دهندگان از آزمون کندال استفاده شد. نتایج نشان داد در محورهای مورد بررسی، تفاوت معناداری میان اولویت‌گذاری تصاویر وجود دارد(P<0.05) ولی میان دو گروه دانشجویان دختر و پسر تفاوت معناداری مشاهده نشد. آزمون کندال نیز نشان داد میزان توافق در خصوص فضای کار گروهی، طراحی فرم خارجی، مبلمان و فضای داخلی معنادار بوده (P<0.05) و بیشترین میزان توافق به فرم خارجی و کمترین میزان به هویت و عناصر طبیعی در داخل فضا تعلق داشته‌است. در بخش کیفی نیز دلایل انتخاب تصاویر توسط دانشجویان از طریق تحلیل محتوای کیفی کدگذاری، طبقه‌بندی و تفسیر شد که نتایج حاکی از آن بود بیشترین عامل ترجیحات دانشجویان به مؤلفه‌های فرم، سازمان فضایی، نور طبیعی، جذابیت بصری و کیفیت مبلمان معطوف بوده‌است. علاوه براین، تحلیل محتوای پاسخ‌ها نشان داد ترجیحات دانشجویان در چهار بعد کالبدی، عملکردی، اجتماعی و معنایی قابل طبقه‌بندی بوده که بعد کالبدی از بیشترین سهم در این رابطه برخوردار بوده‌است.

بررسی راهکارهای بهره‌وری مناسب از نور روز به‌منظور ارتقای کیفیت فضای داخلی (نمونۀ موردی کانال‌های نوری)

دوره 3، شماره 2، تابستان 1402، صفحه 55-70

https://doi.org/10.22034/ats.2023.725721

سیده مریم مجتبوی، شکیلا صداقت

چکیده به‌کارگیری مناسب نور و روشنایی طبیعی در فضای داخلی می‌تواند علاوه بر ایجاد آسایش بصری، تأثیرات مثبتی را بر سلامت جسمی و روحی، رفتارها و نگرش‌ها، همچنین حالات و عملکرد ساکنان داشته باشد. همچنین نور روز طبیعی می‌تواند تقاضا برای سیستم روشنایی الکتریکی را کاهش دهد، لذا پرداختن به این مهم در محیط‌های داخلی ضروری است. هدف کلی این پژوهش، شناخت نقش نور روز در جهت ارتقای کیفیت فضای داخلی و افزایش سلامت انسان و نیز ارائه راهکار استفادۀ بهینه از نور خورشید است. در این راستا به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که نور روز را چگونه می‌توان به فضای داخل منتقل نمود و وجود آنچه تأثیراتی بر ابعاد مختلف سلامت مخاطب دارد؟ روش پژوهش حاضر به لحاظ ماهیت کیفی و به لحاظ هدف کاربردی است و جهت گردآوری اطلاعات، از روش مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی استفاده شده است. نتایج پژوهش حاضر بر اهمیت نقش و مفهوم نور روز در فضاهای داخلی و چگونگی بهره‌وری مناسب از آن پرداخته است و نشان می‌دهد که نورگیری توسط کانال‌های نوری باکیفیت بالاتری نسبت به نورگیری مستقیم از پوستۀ ساختمان و یا نورگیرهای سنتی انجام می‌شود. درنتیجه می‌توان گفت کانال‌ نوری انتخاب مناسبی برای انتقال نور روز است. این سیستم نور روز را با کیفیت بالا به عمق ساختمان انتقال داده و روشنایی فضاهای فاقد نور روز را تأمین نموده و درنهایت با پاسخ‌دهی به نیازهای انسان، موجب ارتقای کیفیت فضاهای داخلی و سلامت جسمانی، روحی، اجتماعی و ادراکی در انسان می‌شود؛ بنابراین می‌توان از کانال نوری به‌عنوان یکی از روش‌های مؤثر استفاده از نور روز بهره برد.